Rozterka szósta

czyli wyprawa po złote runo

Era książki wypożyczanej potrwała w moim życiu dość długo. Jednak po upływie kilku lat, biblioteka przestała mi wystarczać. Okazało się bowiem, że są takie książki, do których chce się wracać i to wcale nie po to, żeby po latach przypomnieć sobie ich zapomnianą treść, ale przeciwnie – po to, aby powtórnie zatopić się w znajomym świecie i jeszcze raz poczuć panującą w nim atmosferę. Poprzestając na możliwościach oferowanych przez bibliotekę, byłbym skazany na wypożyczanie tych samych książek w kółko, tym samym odbierając, a w najlepszym razie znacznie opóźniając innym potencjalnym kandydatkom możliwość stania się moimi ulubienicami, do których zechcę powracać. Jedynym wyjściem z tego błędnego koła bibliotecznej adoracji było nowe zdefiniowanie celu wypożyczania książek. Postanowiłem zatem, że odtąd biblioteka posłuży mi za punkt rozpoznawania wartości książek, które zechcę włączyć do własnego księgozbioru.

Wkrótce mądrość ludowa dowiodła swej wartości, okazało się bowiem, że człowiek planuje, a Opatrzność krzyżuje. Kryzys objawiał się nie tylko brakami w strawie dla ciała, ale i dla ducha, sprawiając, że półki w księgarniach upodabniały się do haków w sklepie mięsnym. Jednak dla młodego umysłu – cokolwiek oderwanego wówczas od problemów polityczno-gospodarczych – problem ten nie istniał. Chcesz mieć książkę? Cóż prostszego – idź do księgarni i ją sobie kup.

Rozterka piąta

czyli inicjacje biblioteczne

Opanowawszy sztukę kreślenia liter, układania ich w słowa, a tych w zdania, a zatem wyposażony w pełni, jak mi się zdawało, w stosowny pisarski oręż, zapragnąłem zapoznać się z osiągnięciami konkurencji. Cudze wiersze darowałem sobie już na wstępie, opowiadaniami zainteresowałem się przelotnie i raczej pobłażliwie, nabożnie koncentrując się przede wszystkim na powieściach, przy czym jedynym wiarygodnym dla mnie kryterium pozwalającym odróżnić jedne od drugich był ich rozmiar, pozwalający bądź nie, na publikację w postaci odrębnej książki. Wszelkie zbiory opowiadań to zwykłe zapchajdziury, każda powieść, choćby najkrótsza, to warte uwagi osiągnięcie. Los jednak, z typową dla siebie przewrotnością – a może raczej poczuciem humoru – sprawił, że to właśnie pewien zbiór opowiadań stał się dla mnie na długi czas upragnionym i niedostępnym przedmiotem pożądania.

Czytelnicze królestwo stanowił dla mnie wówczas pokój mojej starszej siostry, do którego zakradałem się potajemnie pod jej nieobecność i myszkowałem wśród całych czterech półek pełnych książek. Dla celów ochrony przed wścibskimi, a nie zawsze domytymi łapkami kilkulatka, wszystkie zostały przewidująco oprawione w biały papier śniadaniowy, w ten sposób stając się dla mnie jeszcze bardziej tajemniczymi, obiecującymi i pociągającymi. Oczywiście, czytanie rozpoczynałem od troskliwego zdjęcia tej śniadaniowej okładki. Wiadomo przecież, że potrawa tak dla ciała jak i dla ducha nie może smakować razem z opakowaniem.

Rozterka czwarta

czyli poezja nie wystarczy

Po nauce czytania, przyszła pora na pisanie. Ołówek-ogryzek, skrawki starych i nowych gazet, wielkie skupienie, jeszcze większe przejęcie i lekko przygryzany język – oto zapamiętane przez mnie oznaki tego doniosłego działania, jakim jawiło mi się pisanie. Logika podszeptuje, że po pierwszych pojedynczych literkach, naturalną rzeczy koleją, każde dziecko wypisuje ich najprostsze kombinacje, w stylu TATA, albo MAMA, i całkiem możliwe, że tak też było w moim przypadku, tym niemniej, słowo, które wyraźnie zapamiętałem jako mój debiut literacki, brzmiało: PIEC. Po uzyskaniu potwierdzenia kolejno wszystkich członków rodziny, że jest to wyraz napisany poprawnie, pracowicie zapisałem nim wszystkie wolne przestrzenie w zasięgu wzroku i ręki do wysokości, mniej więcej, stu trzydziestu centymetrów.

W trakcie tej mozolnej pracy odtwórczej, znalazło się też miejsce na pierwiastek twórczy, który był wynikiem, jak to się często dzieje, pomyłki, co jednak wcale nie umniejsza jego wartości, o ile został w porę dostrzeżony i właściwie doceniony. Do mojego pierwszego sukcesu twórczego przyczyniło się, jak sądzę, zmęczenie, które pokierowało moją wciąż niewprawną ręką, zmieniając kształtną krągłość literki C w nieco pokrętny kształt S. Rutynowo podetknąłem do sprawdzenia pierwszemu z brzegu dorosłemu kartkę zagryzmoloną, jak zwykle jednym i tym samym piecem i tu czekała mnie niespodzianka. Ojciec, bo zdaje się, że to był on, wykazał się zadziwiającą cierpliwością, skoro nie zlekceważył sto dwudziestego odcinka powieści PIEC i wśród zwykłej monotonii zauważył coś nowego.

Rozterka trzecia

czyli odnaleźć się w gąszczu liter

Podobno matka małej Agathy Clarissy Miller starannie chroniła córeczkę przed szkodliwym wpływem edukacji, a szczególnie znajomości liter, wiedząc, że kto raz pozna ich magię, ulegnie jej na zawsze. Na szczęście ciekawość dziecięca nie zna granic, podobnie jak przebiegłość, więc Agatha, nie znając poszczególnych liter, pewnego dnia odkryła, że potrafi rozpoznawać całe słowa w swojej książeczce z bajkami. Pani Miller nie przewidziała, że może istnieć więcej niż tylko jeden sposób nauki i, wielokrotnie głośno czytając córce te same opowieści, sama niechcący uchyliła furtkę, z której natychmiast skorzystała sprytna Agatha, wdzierając się do królestwa czytelnictwa, a później i pisarstwa, w którym po kilkudziesięciu latach, już jako Agatha Christie, doczekała się tytułu Królowej Kryminału.

Uczciwie trzeba przyznać, że kiedy pani Miller zorientowała się w poniesionej porażce, nie tylko nie próbowała uparcie obstawać przy swojej, dość kontrowersyjnej metodzie wychowawczej, ale postawiona wobec faktu dokonanego, całkowicie zmieniła front, odtąd stawiając na rozwijanie tak cudownie odkrytego talentu córki. Ona też, jakąś dekadę później, całkowicie przekonana, że jej córka może osiągnąć absolutnie każdy cel, zachęciła powątpiewającą Agathę do napisania pierwszego opowiadania.

Rozterka druga

czyli pisarzem być to jest coś

Pisarzem chciałem zostać odkąd pamiętam i było to pragnienie autentycznie moje własne, w przeciwieństwie do całej reszty deklaracji składanych dla usatysfakcjonowania innych ludzi. Mając pięć lat, zobowiązałem się na przykład do zostania księdzem, kiedy w trakcie lekcji religii, siostra katechetka ruszyła przez salę, każdemu dziecku zadając to samo pytanie: kim chciałbyś zostać? Pamiętam swoją pewność, że oto zaraz usłyszę, jak każde dziecko grzecznie odpowiada, że marzy o zostaniem księdzem lub zakonnicą, zależnie od płci, potem swoje zdziwienie, że nikomu nawet do głowy nie przyszła aż tak niedorzeczna odpowiedź, a w końcu swoją rozterkę, kiedy katechetka zbliżyła się do mnie. Ulegając hipnozie miejsca, a także zgromadzonych tłumnie rodziców, nie mówiąc już o dzieciach, i pragnąc poklasku za udzielenie jedynej poprawnej, jak mi się zdawało, odpowiedzi, wykrzyknąłem dumnie: "Księdzem!" Ku swemu zdumieniu, zamiast podziwu, wzbudziłem raczej wesołość wszystkich zgromadzonych, na czele z siostrą katechetką, która jako jedyna zresztą próbowała powstrzymać się od parsknięcia śmiechem. Ona też, jak sądzę, była jedyną, która niepojętym dla mnie sposobem, odgadła kierującą mną potrzebę zadowolenia innych i pogłaskała mnie po głowie, co naiwnie odebrałem jako słuszną nagrodę, a co w istocie było raczej wyrazem współczucia. Musiała być to mądra kobieta. Miała rację. Życie nie polega na tłamszeniu siebie po to tylko, żeby zaspokoić oczekiwania innych, najczęściej zresztą, o zgrozo, wymyślone przez nas samych.

Rozterka pierwsza

czyli skąd wzięła się we mnie potrzeba bycia kimś

Doświadczenia zbieramy przez całe życie, przy czym te wczesne, bodajże z pierwszych trzech lat życia, są wyjątkowe, choć ich znaczenie odkrywamy stopniowo, przez następne lata młodości, dojrzałości i starości. Podobno jednak, choć bardzo wczesne, nie są to doświadczenia najwcześniejsze. Wrażenia, jakie odbieramy jeszcze w łonie matki, mogą okazać się co najmniej równie ważne, a na pewno znacznie trudniejsze do odtworzenia, zwłaszcza, jeśli nie przemawiają do nas techniki rebirthingu czy regresji, bo w końcu iluż z nas rozmawia ze swoimi matkami o tych dziewięciu miesiącach naszego bezpowrotnie utraconego poczucia bezpieczeństwa? Zresztą pamięć ludzka jest nie tylko zawodna, jest również wybiórcza, nie możemy więc wymagać, by matka szczegółowo pamiętała cały tamten czas. Czasem jednak zdarza się, że jakieś wydarzenie utkwi głęboko w jej pamięci i pewnego dnia podzieli się nim z nami, wyjaśniając, być może, jakiś niezrozumiały fragment naszej osobowości. Tak właśnie było ze mną.

Miałem wówczas niespełna osiemnaście lat i kończyłem liceum, pławiąc się w dramatycznym poczuciu niezrozumienia mnie przez świat i wynikającej stąd bezsensowności dalszej egzystencji. Upojne chmary samobójczych myśli napływały do mnie co najmniej kilka razy w tygodniu, co, paradoksalnie, stanowić miało niezbity dowód mojej nadzwyczajnej dojrzałości. Po co żyć, skoro nie tylko nikt cię nie kocha, ale nawet nie rozumie? Nikogo nie obchodzi, kim jesteś, co myślisz i co czujesz. Jesteś niepotrzebny, myślałem smętnie, w miłym poczuciu męczeństwa, zupełnie jeszcze nieświadomy faktu, że nie każde męczeństwo czyni bohaterem.

Mniej więcej taki właśnie nastrój, choć, rzecz jasna, starannie ukrywany przed całym światem, towarzyszył mi w chwili, kiedy matka znienacka odkryła przede mną rąbek tajemnicy życia – mojego życia. Byłem jej trzecim dzieckiem, a drugim z trzech synów – oczywiście najmniej chcianym, jak podejrzewałem. Rozmawialiśmy o lekarzach – świetny temat, jeśli tylko lubi się narzekać i krytykować – i dochodziliśmy właśnie do wniosku, że te wszystkie konowały funta kłaków razem nie są warci i lepiej do nich nie chodzić, bo człowiek w najlepszym razie tylko sobie nerwy zszarga, jeśli już uda mu się ujść z życiem.

- To ci któryś zostawi nożyczki w brzuchu, a to przyszyje śledzionę do wątroby – tłumaczyła mi, z lubością powtarzając swoje ulubione przykłady. – Albo leczą cię na serce, jak masz zapalenie płuc. Znałam jednego takiego, co teraz leży pod trawnikiem, a był z niego chłop jak dąb. Ale takich to już mamy doktorów. – Westchnęła i odłożyła żelazko, przerywając na chwilę prasowanie. – A już najgorsi to są ginekolodzy – dodała ze zgorszeniem. – Przykładów daleko szukać nie muszę, bo chodziłam do jednego takiego, jak byłam z tobą w ciąży.

W tym miejscu ciekawie nadstawiłem ucha.

- Chodziłam do niego już wcześniej, przy Joli i Mariuszu i nie był taki zły – przyznała uczciwie, choć raczej niechętnie. – Ale jak poszłam z tobą, to wiesz, co mi powiedział?

Nastąpiła dramatyczna chwila przerwy.

- No? – rzuciłem ponaglająco, nie przeczuwając jednak finału.

Kapłanka albo wiem, że nic nie wiem

Monika odłożyła słuchawkę i zamyśliła się. To ciekawe, jak jednemu zdarzeniu można nadać zupełnie różne interpretacje. Kłania się poczciwy pan Albert ze swoją teorią. Wszystko jest względne. W rezultacie nic nie jest oczywiste, bo ile osób, tyle możliwych interpretacji każdego wydarzenia. Czy w takim razie można ufać swoim wrażeniom i przekonaniom? Przecież one też się zmieniają, choćby pod wpływem upływającego czasu i gromadzonych doświadczeń. Może dobrym wyjściem byłby brak jednoznacznego i autorytarnego oceniania swoich odczuć i przeświadczeń? Przekonanie o własnej nieomylności jest w końcu takie aroganckie. W każdym razie, na pewno lepiej nie przywiązywać się do tego, co nam się wydaje, że wiemy. Wtedy łatwiej będzie dostrzec swój ewentualny błąd w rozumieniu, czy postrzeganiu czegoś lub kogoś. No tak, wiem, że nic nie wiem, oto uniwersalne rozwiązanie problemu niepewności wynikającej ze względności wszystkiego. Jednym słowem, więcej pokory, drodzy państwo. Przyjmijcie do wiadomości, że możecie się mylić i w razie czego nie bójcie się do tego przyznać. W przeciwnym razie, opierając się i upierając, można zabrnąć w ślepy…

 

Dzwonek u drzwi przerwał jej rozważania. Monika otrząsnęła się z poczucia wzniosłej mądrości, które zdradziecko, a niepostrzeżenie zaczęło się w niej zalęgać i poszła otworzyć.

 

W drzwiach stała jej siostra, Anka. Jak zwykle, zamiast powitania, przez kilka sekund wpatrywała się w Monikę tym swoim przenikliwym wzrokiem, tak charakterystycznym dla osób o zdolnościach mediumiczno-empatycznych lub, niestety częściej, o zachwianej równowadze psychicznej. Nauczona doświadczeniem, Monika również bez słowa, wpuściła ją do środka i zamknęła drzwi.

 

- Co ty dzisiaj… taka udu-cho-wiona? – Anka, jak zwykle, mówiła powoli, z pewnym trudem artykułując niektóre słowa. – Zaczęłaś… medy-to-wać, czy co?

 

- Nie – odparła Monika po prostu, nie wdając się w żadne wyjaśnienia. Anka i tak nigdy nie słuchała. – Zrobię kawy.

 

Nowy Rok Zodiaczków

Początek roku to doskonały okres na zastanowienie się nad sobą, podsumowanie tego, co było i zaplanowanie swojej przyszłości, przynajmniej na najbliższe dwanaście miesięcy, więc natychmiast po imprezie sylwestrowej, w równym stopniu odurzone refleksyjnym nastrojem co szampanem, Zodiaczki wracają do domu, pełne nadziei, że w nadchodzącym Nowym Roku Opatrzność pozwoli im wreszcie w pełni błysnąć niezliczonymi przymiotami i ukryć ewentualne niedoskonałości, a także wręczy wszelkie możliwe do zdobycia laury. Aby wspomóc niebiosa w tym niełatwym zadaniu, Zodiaczki nie zasypiają gruszek w popiele, lecz ochoczo biorą się do układania ambitnych planów działania, czyli robią postanowienia noworoczne, w których aż roi się od dobrych chęci, którymi jednak, w rezultacie, co roku zostaje wybrukowany całkiem pokaźny kawałek piekła.

BARAN
Baran dostałby chyba apopleksji, gdyby ktoś zdążył wymyślić, a już nie daj Boże, wykonać jakiekolwiek noworoczne postanowienie przed nim, więc skoro tylko zegar skończy wybijać północ, pośpiesznie kończy swe sylwestrowe balety i pędzi do domu, co sił w nogach, po drodze starając się szybciutko coś wykombinować, żeby móc przystąpić do realizacji natychmiast po przestąpieniu progu swego domu. Na brak pomysłów nigdy nie narzeka, a że bardziej liczy się dla niego działanie niż dumanie, Baran nie traci czasu na zapisywanie tego, co zamierza w Nowym Roku zrobić, lecz niecierpliwie zakasuje rękawy i ochoczo rzuca się do roboty. Szturmem zdobywa własne mieszkanie, bo woli później wstawić nowe drzwi, niż podczas szukania klucza po kieszeniach sylwestrowej kreacji, narazić się na eksplozję kotłującej się w nim energii. Nad systematycznym rozłożeniem działań i kolejnością ich realizacji na przestrzeni całego roku nawet się nie zastanawia, bo wiadomo, że najlepiej wszystkie postanowienia noworoczne wykonać naraz i to w pierwszym tygodniu Nowego Roku, żeby przez pozostałe pięćdziesiąt jeden tygodni móc zajmować się sprawami bieżącymi. Do czwartej nad ranem zrywa tapety w całym mieszkaniu i wywleka na środek pokoju wszystkie graty, szpargały i śmieci zgromadzone w szafach, szafkach, szufladach i na półkach we wszystkich pomieszczeniach, poza swoją sypialnią, bo gdzieś spać musi, a w bałaganie nie zamierza. Następnie błogo zasypia, w poczuciu dobrze spełnionej powinności noworocznej, a nazajutrz, od rana wita resztę rodzinki powracającej z imprezy radosną informacją, że Nowy Rok rozpoczną jak należy od generalnego remontu całego mieszkania, z piwnicą włącznie, a ponieważ on już swoje zrobił, czas by i inni wykazali się jaką taką aktywnością i od drzwi zapędza wszystkich do roboty, zachęcając ich rześkim „Ruszcie się wreszcie!” a siebie mianując, rzecz jasna, kierownikiem robót.

Baran nie planuje, że w Nowym Roku stanie się lepszą osobą, bo też i zmieniać, ani poprawiać siebie nie zamierza, a skoro już bozia stworzyła go ideałem, no to niech ma. Za to solennie obiecuje sobie wziąć się wreszcie za ten ślamazarny i niepozbierany świat dookoła, ze szczególnym uwzględnieniem swej nieznośnie niemrawej rodzinki, przyjmując za punkt honoru porządne rozruszanie wszystkich jej członków, czy tego chcą czy nie, i jest to jedyne postanowienie noworoczne, które Baran konsekwentnie i systematycznie wprowadza w życie co roku przez cały rok.

Głupiec albo otwarcie zmysłów

Pewnego popołudnia przy stoliku na tarasie pewnego hotelu siedziała kobieta w średnim wieku, pogrążona w rozmowie z przyjaciółką. W pobliżu kobiet krążyła dziesięcioletnia dziewczynka. Od pewnego czasu próbowała bezskutecznie zwrócić na siebie ich uwagę, kopiąc kamiennego aniołka przy fontannie albo robiąc różne wygibasy i za każdym razem krzycząc, ile sił w płucach: „Mamo, spójrz na mnie!”, „Zobacz, jego to nie boli, on nie płacze!”, „Mamo, patrz, umiem sięgnąć brodą do kolan!”

W końcu jednak dała za wygraną i podeszła do matki. Z nadąsaną miną szarpnęła ją za sukienkę.

– Nuuudzę się…! – powiedziała przeciągłym tonem.

– No to pobaw się, skarbie – odparła jej matka nieuważnie. – I nie przeszkadzaj nam. Widzisz, że rozmawiam z panią Ewą.

Skarb przewrócił oczami.

– Ale ja się nuuudzę! – powtórzył, dodając przymilnie i przebiegle: – Pobaw się ze mną!

– Jestem zajęta – powiedziała matka niewzruszona. – Później się pobawimy, kochanie.

Kochanie wiedziało jednak swoje.

– Wczoraj też tak mówiłaś – mruknęło pod nosem. – A potem włączyłaś telewizor i kazałaś mi iść spać…

Jej matka zaśmiała się, choć nie wyglądała na rozbawioną.

Mag albo świat równoległy

Szybkim krokiem wracałem do domu. Zapadł już zmierzch, było zimno i na dodatek zaczynał padać deszcz, a przede mną jeszcze pokaźny kawałek drogi. Zwykle ani taka aura, ani miejsce, ani pora nie nastrajają do zbyt urozmaiconych rozmyślań, na szczęście nie są jednak w stanie zaszkodzić tym rozpoczętym już wcześniej, zwłaszcza, jeśli zdążyły cię zaabsorbować tak silnie jak tego wieczoru moje zaabsorbowały mnie. Niewidzącym spojrzeniem patrzyłem pod nogi, oddając się hipnotyzującemu wpływowi jednostajnego rytmu własnych kroków. Całkowicie zignorowane ulice, placyki, bloki, samochody i ludzie wokół mnie zdawały się tak bezkształtne i nieistotne, jakby stanowiły tło zapomnianego snu.

Zastanawiałem się nad potęgą myśli. Czy prawdą jest to, co dzisiaj usłyszałem? Czy to możliwe, aby każdy z nas był kreatorem swego życia? I że nasze myśli mają moc sprawczą? Brzmi to jak spełnienie dziecięcych fantazji o posiadaniu magicznej mocy zdolnej cudownie odmienić zły los. Czyżby każdy z nas był takim czarodziejem na własny użytek? Ale jeśli to prawda, to dlaczego tak niewielu ludzi jest szczęśliwych czy choćby zadowolonych z tego kim są i jak żyją? Chociażby ja sam. Dotąd myślałem o sobie i swoim życiu jak o wypadkowej myśli, uczuć, działań i wydarzeń wzajemnie niemal od siebie niezależnych i w znikomym tylko stopniu kontrolowanych przeze mnie. Dzisiaj usłyszałem słowa całkowicie sprzeczne z takim poglądem, a wyłuszczona mi zasada wydawała się tak niezwykle prosta, że mój przyzwyczajony do komplikacji umysł odniósł się do niej podejrzliwie. Dostajesz w życiu to, czego oczekujesz. Zupełnie jak w znanym stwierdzeniu Henry Forda: „Obojętnie, czy uważasz, że odniesiesz sukces, czy że nie, masz rację.” Z drugiej strony, czy to nie on powiedział też: „Możesz wybrać dowolny kolor swego samochodu, pod warunkiem, że będzie to kolor czarny”? Może więc, w ostatecznym rozrachunku, otrzymujemy w życiu nie tyle to, czego pragniemy ale raczej to, co jest nam potrzebne i nie to, czego oczekujemy, ale raczej to, co jest nam przeznaczone? Bo jeśli tak, to właściwie przeżyte życie nie polegałoby ani na walce z przeznaczonym nam losem, ani na bezwarunkowym poddaniu się mu, ale na tym, by stale wybierać swe przeznaczenie. W ten sposób można by wypełnić swe przeznaczenie, nie rezygnując z wolnej woli. Skoro jednak posiadam wolną wolę, a moje myśli mają moc sprawczą, dlaczego dotąd z nich nie korzystałem? I czy w ogóle można z nich nie korzystać? Nie mogę zaprzestać myślenia, a zatem stosuję te zasadę przez całe życie, niezależnie od tego, czy zdaję sobie z tego sprawę, czy nie. Nic dziwnego, że życie wydaje mi się chaotycznym zlepkiem wzajemnie nie powiązanych z sobą elementów, skoro takie właśnie są moje myśli. Korzystam z zasady, mówiącej, że dostajemy w życiu to, czego oczekujemy, ale nie zdając sobie z tego sprawy, stosuję ją niewłaściwie. Podświadomie oczekuję od życia wcale nie tego, czego świadomie pragnę i ta rozbieżność powoduje chaos w moim życiu. Tym razem przyszła mi na myśl baśń Andersena, „Kalosze szczęścia”, w której ludzie nieświadomi są danej im mocy spełniania swych życzeń, czego skutki okazują się dla nich katastrofalne. Tylko czy dowodzi to, że destrukcyjna jest nieświadomość własnej mocy czy raczej nieznajomość swoich pragnień i potrzeb? A może jedno i drugie? W każdym razie, skoro i tak moje myśli wpływają na moje życie, chyba warto postarać się poprawić ich jakość…?